تفكر در امر الهى است با همان معانى كه قبلا بيان شد . و گفته مىشود كه منظور از تفكر در امر خدا علم و آگاهى به كيفيت و چگونگى عمل و آداب و شرائط اعمال و عبادت كه اين اعمال بدون ملاحظه اين علم و آگاهى باطل است و خلاصه مطلب اينكه نماز و روزه زياد بدون ملاحظه شرائط و كيفيت و احكام آنها عبادت نيست . مؤلف . اين احتمال هم هست كه نماز و روزهء زياد تفكر در مسائل شناخت خدا و شناخت رسول او و شناخت ائمه هدى عليهم السلام همچنان كه مخالفان و عامه چنين هستند پذيرفته نيست و موجب بعد و دورى از حق است . 5 - از محمد بن يحيى . . . از ربعى از حضرت صادق كه امير مؤمنان عليهم السلام فرمود التفكر يدعو الى البر و العمل به تفكر و دعوت به نيكى و عمل مينمايد . بيان . ظاهرا تفكرى كه در اين حديث آمده شامل جميع انواع تفكرات صحيحى كه به آنها اشاره كرديم مىشود . مثلا تفكر در عظمت خدا كه موجب خوف و خشيت و اطاعت الهى مىشود . و تفكر در فناء دنيا و لذات دنيوى كه موجب ترك آن لذت است . و تفكر در عواقب كار گذشتگان كه فكر پايان سعادتمندانه صالحان موجب پيروى از روش آنها است و فكر در عواقب شوم و شقاوتمندانه مجرمين باعث اجتناب از روش آنها است . و فكر در عيوب نفسانى و آفات آن باعث توجه به آن و اصلاح نفس است . و فكر در اسرار و نتائج عبادت كه موجب سعى و كوشش در تكميل عبادت و بر طرف كردن نواقص آن مىشود . و فكر در ارزش درجات اخروى كه باعث تحصيل و بدست آوردن آن درجات مىشود و فكر در مسائل دينى و شرعى كه موجب مىشود هر مسأله در مورد خود عملى گردد . و فكر در ارزش اخلاق حسنه و پسنديده كه انسان را دعوت تخلق به آنها مينمايد و فكر در اخلاق نكوهيده و آثار زشت آنها كه باعث دورى از آنها ميگردد . و فكر در نواقص و معايب اعمال خويش كه موجب دقت در اصلاح آن مىشود . و فكر در گناهان و نتائج شوم و كيفرهاى اخروى آن و اينكه باعث بعد و دورى از خدا و محروميت از سعادت مىشود كه موجب خوددارى از گناه و جبران گذشته از راه توبه و ندامت مىشود . و فكر در صفات و افعال الهى و در الطاف و احسانش به بندگان و نعمتهاى ارزنده او و فراوانى آنها و آسان بودن تكاليف و وعدهء پاداش زياد در مقابل عمل اندك و مسخر بودن آنچه در آسمانها و زمين است براى انسان و گردش و حركت آنها بنفع انسان و نظائر اين افكار كه او را وادار مىكند باحسان و اعمال نيك و رغبت در اطاعت و خوددارى از اعمال زشت . و ارزش فكر در مسائل و موارد ديگر و آثار سازندهء آن با مقايسه با اين مطالب روشن ميگردد .